Polska Fundacja Sufich

W strone serca

Nasreddin Hodża

Nasreddin Hodża, zwany także Mułłą Nasreddinem, jest niewątpliwie jedną z najbardziej znanych i lubianych postaci, którego miłośnicy znajdują się nie tylko w świecie islamu, ale w Europie, Północnej Afryce, Azji Mniejszej, Azji Centralnej, aż po Chiny.

Święci głupcy, czy mądrzy idioci, którzy z humorem wskazują na paradoksy życia pełnego uwarunkowań znani są w tradycjach prawosławia, muzułmańskich sufich, buddyzmu zen, czy chasydzkiego judaizmu. Sufi używają opowiastek Nasreddina jako tematy kontemplacyjne, podobnie jak robią to buddyści zen używając koanów.
Nasreddin jest postacią wszechstronną, która posiada wady i jednocześnie cnoty, które czasami wzajemnie sobie przeczą. Wychodzi poza ograniczającą definicję archetypowego trickstera. Swoimi reakcjami Hodża burzy ludzki nawyk mentalnego porządkowania świata i szufladkowania. Nigdy nie kieruje się sztywnymi zasadami, ale raczej wczuwa się w każdą indywidualną sytuację i w niej szuka rozwiązań i odpowiedzi.
Nasreddin nie moralizuje, nie poucza, nie dba o to, co mogą powiedzieć inni, ani nie szuka ich aprobaty. Nie aspiruje aby być nauczycielem, ani nie uzurpuje sobie takiej roli. Nie musi, Nasreddin JEST nauczycielem, nietypowym nauczycielem, który jest w stanie obnażyć ludzką głupotę, hipokryzję, czy absurdalność ludzkiego myślenia, czy zachowania. Nasreddin jest pokorny i zawsze jest gotów przyznać się do swoich błędów, potrafi uczyć się od innych i wie, że kiedy znika stereotypowa relacja nauczyciel - uczeń, wtedy pojawia się prawdziwe nauczanie. Tu zawiera się niezwykła subtelność ‘nauczyciela który nie uczy’.
Działanie Nasreddina przypomina słynny eksperyment myślowy Kota Schrödingera –określany mianem paradoksu.
Nasreddin z łatwością wchodzi w rolę mentora, również z podobną łatwością z tej roli wychodzi.
W naszym codziennym uwarunkowaniach często postrzegamy rzeczy według kategorii typu „albo albo”. Myślenie linearne1 nie pozwala nam dostrzec rzeczy w sposób holistyczny, zwłaszcza kiedy umysł zmaga się z logiką.

Pewnego razu, kiedy Nasreddin pełnił funkcję sędziego, w czasie jednej rozprawy zgodził się z zarówno powódką jak i oskarżonym. Kiedy pisarz sądowy sprzeciwił się takiemu wynikowi sędzi mówiąc, że oboje nie mogą jednocześnie mieć racji, Nasreddin odpowiedział mu: „Wierzę, że ty również masz rację”.

Czytając historyjki Nasreddina nie raz możemy odnaleźć w nich siebie, nasze reakcje i zachowanie. Hodża jest jak lustro, w którym każdy z nas znajdzie swoje odbicie. On jest wśród nas, jest też częścią nas samych, a my częścią niego.

Fragment wstępu "Mądrości Nasreddina Hodży"